Shkencëtarët kanë publikuar imazhet e para nga kamera më e madhe dixhitale në botë, pjesë e Observatorit revolucionar Vera C. Rubin, i vendosur në majën Cerro Pachón në Kili. Ky teleskop i fuqishëm pritet të revolucionarizojë mënyrën si e studiojmë universin, falë një kamere që mat 1.65 metra me 3 metra dhe që është në gjendje të fotografojë një sipërfaqe tre herë më të madhe se ajo e Hënës me çdo shkrepje.

Kamera përmban një rezolucion të jashtëzakonshëm prej 3,200 megapikselësh – 67 herë më shumë se një iPhone 16 Pro. Çdo imazh i vetëm kërkon 400 ekrane televizive 4K për t’u shfaqur në përmasat reale. Një nga imazhet e para mahnitëse paraqet mjegullnajat Trifid dhe Lagoon, re të mëdha gazi me ngjyra blu dhe rozë, të vendosura rreth 9,000 vite dritë larg Tokës. Fotoja është krijuar nga bashkimi i 678 ekspozimeve të ndryshme gjatë një periudhe shtatë-orëshe, duke shfaqur detaje spektakolare të lindjes së yjeve.

Në një tjetër imazh, teleskopi kap rreth 10 milionë galaktika – që përfaqësojnë vetëm 0.5 për qind të 20 miliardë galaktikave që teleskopi pritet të vëzhgojë gjatë jetës së tij operacionale. Këto janë ende vetëm testet fillestare të sistemit, me mijëra imazhe të tjera që pritet të publikohen së shpejti. I pozicionuar 2,670 metra mbi nivelin e detit në Andet kiliane, në një zonë me errësirë natyrore të thellë dhe larg ndërhyrjeve atmosferike, teleskopi është në vendin ideal për të vrojtuar yjet.

Observatori Vera C. Rubin ka katër qëllime kryesore: të hartojë ndryshimet në qiell, të studiojë formimin e Rrugës së Qumështit, të hartojë sistemin diellor dhe të kuptojë më mirë materien e errët. Me një dizajn unik dhe të shpejtë, teleskopi do të fotografojë qiellin çdo 40 sekonda për 8–12 orë çdo natë. Në kuadër të programit Legacy Survey of Space and Time, ai do të hartojë të gjithë qiellin jugor çdo tre ditë për dhjetë vitet e ardhshme.

Në kulmin e tij, observatori do të gjenerojë dhjetëra mijëra imazhe çdo natë, të cilat do të shpërndahen në kohë reale për studiuesit në mbarë botën. Mbretëria e Bashkuar do të ketë një rol kritik në këtë projekt, duke pritur qendrat e të dhënave që do të përpunojnë sasinë masive të informacionit. Duke fotografuar vazhdimisht të njëjtat pjesë të qiellit, sistemi do të jetë në gjendje të zbulojë ndryshimet më të vogla – nga rrezatimi i një galaktike të largët deri te pasqyrimi i diellit në një asteroid që afrohet drejt Tokës.

Sipas Dr. Eduardo Bañados nga Instituti Max Planck për Astronomi, teleskopi do t’u japë astronomëve një “film kozmik” të dekadës së ardhshme. “Kjo do të na lejojë të shkojmë përtej thjesht zbulimit të galaktikave të largëta, dhe të kuptojmë më shumë për vetitë e tyre fizike,” u shpreh ai. Çdo natë, sistemi mund të gjenerojë deri në 10 milionë sinjalizime për ndryshime – të dhëna që do t’u dërgohen shkencëtarëve në mbarë botën.

Shkencëtarët besojnë se ky teleskop do ta rrisë dhjetëfish numrin e objekteve të kataloguara në sistemin diellor. Zëvendësdrejtori i ndërtimit të observatorit, Aaron Roodman, tha në një konferencë për shtyp: “Meqë fotografojmë qiellin kaq shpejt dhe kaq shpesh, ne do të zbulojmë miliona objekte që ndryshojnë çdo natë. Nëse ekziston një Planet i Nëntë që fshihet diku në sistemin tonë diellor, teleskopi Vera C. Rubin do ta gjejë atë.”

Disa shkencëtarë besojnë se një planet i panjohur mund të ndodhet rreth 700 herë më larg nga Dielli sesa Toka, përtej kapacitetit të teleskopëve tradicionalë. Por falë sistemit të tij me tre pasqyra që përqendrojnë edhe sasinë më të vogël të dritës, teleskopi Rubin mund ta zbulojë një objekt të tillë nëse ai ekziston. Drita nga galaktikat e largëta pasqyrohet fillimisht në pasqyrën kryesore prej 8.4 metrash, më pas në një pasqyrë të dytë 3.4 metra, dhe përfundimisht në një pasqyrë të tretë 4.8 metra që e dërgon dritën në kamerën gjigante.

Sistemi është aq i ndjeshëm sa edhe një pikë pluhuri ose ndriçimi nga një LED mund të shtrembërojë imazhet. Megjithatë, kapërcimi i këtyre vështirësive do t’u ofrojë shkencëtarëve një dritare të paprecedentë drejt të kaluarës galaktike. “Ne do të kombinojmë imazhe të shumta për të parë galaktika dhe yje të pabesueshëm në dritë të zbehtë – përfshirë edhe galaktika që ndodhen miliarda vite dritë larg,” tha Roodman. “Rubin është vërtet një makinë zbulimi – do të na mundësojë të eksplorojmë galaktikat, yjet në Rrugën e Qumështit, objektet në sistemin diellor, dhe të gjitha këto në një mënyrë krejtësisht të re.”

Imazhe të tjera nga Observatori Vera C. Rubin do të publikohen sot në një event të transmetuar drejtpërdrejt në orën 16:00 sipas kohës britanike.