Kryeministri britanik Keir Starmer u vu në pozitë të vështirë ditën e sotme, teksa foli me entuziazëm për bisedimet mbi ngritjen e “qendrave të rikthimit” në stilin e planit për Ruandën — vetëm pak minuta përpara se homologu i tij shqiptar, Edi Rama, të përjashtonte publikisht mundësinë që Shqipëria të pranojë një të tillë.
Starmer deklaroi mëngjesin e sotëm se kishte autorizuar nisjen e diskutimeve me disa shtete të Ballkanit për të paguar që azilkërkuesit e refuzuar të dërgohen jashtë Mbretërisë së Bashkuar. Ai sugjeroi se kjo temë do të diskutohej edhe gjatë vizitës së tij në Tiranë.
Por në një konferencë të përbashkët për shtyp, kryeministri Rama ishte i prerë: “Kam qenë shumë i qartë që në ditën e parë kur nisëm këtë proces me Italinë — ishte një marrëveshje unike me Italinë për shkak të marrëdhënieve të ngushta dhe pozicionit tonë gjeografik që e bën të arsyeshme. Nuk ka asgjë të ngjashme në plan me Mbretërinë e Bashkuar.”
Starmer nuk pranoi të përmendte vendet specifike me të cilat po negociohet — por besohet se përfshihen Serbia, Bosnja dhe Maqedonia e Veriut. Ai shtoi: “Në kohën e duhur, do të mund të jap më shumë detaje.”
Gjatë qëndrimit në Shqipëri, Starmer deklaroi: “Po zhvillojmë diskutime për qendrat e rikthimit — pra vende ku azilkërkuesit që kanë përfunduar procesin në Mbretërinë e Bashkuar dhe duhet të kthehen, mund të dërgohen përkohësisht. Nuk kemi një zgjidhje të vetme, por me një qasje të integruar — arrestime, konfiskime, marrëveshje me vende të treta dhe këto qendra — mund të luftojmë këtë trafik të ndyrë dhe të ndalojmë kalimet përmes Kanalit.”
Zëdhënësi i Downing Street theksoi se plani është “krejtësisht i ndryshëm” nga skema e mëparshme e deportimit në Ruandë, por vendimi për të nisur negociata për dërgimin e azilkërkuesve në vende të treta ka ngritur akuza për hipokrizi ndaj qeverisë britanike.
Vetë Starmer e kishte shpallur skemën e Ruandës si një “mashtrim” dhe e kishte anuluar menjëherë pas marrjes së detyrës. Por përballë rritjes së ndjeshme të kalimeve të paligjshme përmes Kanalit, qeveria e tij po përpiqet të gjejë një alternativë që të veprojë si mjet parandalues.
Vetëm këtë vit kanë hyrë mbi 12,000 emigrantë — një rritje prej 40% krahasuar me vitin 2024. Më shumë se 600 persona kaluan Kanalin të hënën, në të njëjtën ditë kur kryeministri mbante një fjalim të rëndësishëm mbi ashpërsimin e politikës së emigracionit.
Plani i ri parasheh që mijëra azilkërkues të refuzuar të dërgohen në vende të Ballkanit në vend që të mbahen në Britani, edhe në rastet kur nuk mund të kthehen në vendet e origjinës si Afganistani për arsye sigurie. Zyrtarët thonë se shumë prej tyre bllokojnë në mënyrë të qëllimshme procesin e largimit, duke shkatërruar dokumentet e identitetit.
Një burim nga Whitehall e përshkroi planin si “Ruandë e zbutur”, por këmbënguli se mund të funksionojë si pengesë dhe të bindë disa persona të kthehen vullnetarisht në vendet e tyre.
Një burim qeveritar tha: “Mendojmë se ky opsion mund të jetë i realizueshëm, me kosto të përballueshme dhe në përputhje me detyrimet ndërkombëtare, duke ulur barrën e migracionit të paligjshëm në brigjet britanike.”
Plani do të zbatohet vetëm për ata që kanë përfunduar të gjitha shkallët e apelimit, një proces që mund të zgjasë me muaj apo vite. Qeveria shpreson se ky model i ri do të përmbushë standardet ndërkombëtare, duke u mbështetur edhe në precedentët e vendeve të tjera europiane, ndërsa agjencia e OKB për refugjatët (UNHCR) nuk ka shprehur kundërshtim ndaj idesë në parim.
Burimi qeveritar përfundoi: “Parimi ynë udhëzues do të jetë gjithmonë zbatueshmëria dhe përputhshmëria me detyrimet ndërkombëtare.”
