Pasaportat evropiane nuk do të jenë më në dispozicion për ata që kanë para për t’i blerë. Më 29 prill, Gjykata Evropiane e Drejtësisë (GJED) i dha fund programit të diskutueshëm të “pasaportave të arta”, duke shënuar një kthesë të rëndësishme në politikën e shtetësisë në Bashkimin Evropian. Vendimi godet drejtpërdrejt skemën e Maltës, e fundit në BE që vijonte të shiste shtetësi kundrejt investimeve financiare.
Një fitore për aktivistët kundër korrupsionit
Për Manuel Delia, aktivist anti-korrupsion dhe drejtues i organizatës civile malteze “Repubblika”, ky ishte një moment historik: “Unë bërtita pak. Prisja lajme të këqija”, u shpreh ai për Deutsche Welle. Delia ka luftuar për vite me radhë kundër skemës së shtetësisë me investim, e cila sipas tij e ktheu në mall një nga të drejtat më të rëndësishme qytetare në BE.
Vendimi i GJED-së është përshëndetur gjithashtu si një triumf moral për gazetarën e vrarë investiguese Daphne Caruana Galizia, e cila pati denoncuar këtë sistem si të rrezikshëm për integritetin e BE-së dhe si një derë të hapur për korrupsionin, pastrimin e parave dhe kriminalitetin ndërkombëtar.
Gjykata: “Shtetësia nuk është transaksion tregtar”
Sipas vendimit të Gjykatës, praktika e Maltës për të dhënë shtetësi në këmbim të investimeve financiare nuk garantonte “lidhjen e domosdoshme të solidaritetit dhe besimit të mirë mes shtetit dhe qytetarit”, siç kërkojnë traktatet e BE-së. Gjykata e cilësoi shtetësinë e tillë si një “transaksion të thjeshtë tregtar”, gjë që bie në kundërshtim me vetë natyrën e qytetarisë evropiane.
Komisioni Evropian kishte paditur Maltën që në vitin 2022, duke argumentuar se një individ duhet të ketë një “lidhje të vërtetë” me vendin që i jep pasaportën – jo thjesht një investim në pasuri të paluajtshme.
1.4 miliardë euro që nuk mjaftuan për të mbrojtur parimin
Pavarësisht fitimeve të konsiderueshme – rreth 1.4 miliardë euro sipas kryeministrit Robert Abela – Malta do të detyrohet tani të rishikojë të gjithë kuadrin ligjor mbi shtetësinë. Qeveria deklaroi se do të respektojë vendimin e GJED-së, por nuk e përjashtoi mundësinë e krijimit të një versioni të ri të programit në përputhje me standardet e reja juridike.
Pasaporta që nuk sillnin njerëz, por ndikim politik
Hetimet e publikuara nga Fondacioni “Daphne Caruana Galizia” kanë zbuluar se 90% e përfituesve të vizave të arta ishin shtetas kinezë – një përqindje që nuk përputhej me shifrat e banorëve realë në Maltë, duke sugjeruar se shumë prej tyre as nuk banonin atje.
Nga pasaportat te vizat e arta – rreziku mbetet
Edhe pse pasaportat e arta janë ndaluar, shumë vende të BE-së ende ofrojnë “viza të arta” – leje qëndrimi në këmbim të investimeve. Sipas firmës Henley & Partners, gjysma e 31 vendeve që ofrojnë këtë skemë ndodhen brenda BE-së. Këto leje, ndonëse nuk japin menjëherë shtetësi, sigurojnë akses të lirë në zonën Shengen dhe përfitime të ngjashme.
Komisioni Evropian ka shprehur “shqetësime serioze” lidhur me këto skema, duke i cilësuar si burim të rrezikut për pastrimin e parave, evazionin fiskal dhe korrupsionin. Në vitin 2022, Parlamenti Evropian kërkoi standarde të përbashkëta për këto skema, përfshirë kontrolle të rrepta të origjinës së pasurisë dhe të të dhënave të aplikantëve.
“Momenti për ndryshim”
Sipas Anna Terrone nga Transparency International, vendimi i fundit është një hap i parë, por duhet të pasohet me reformë të gjerë. “Ka ardhur koha për një përpjekje të përbashkët që individë të korruptuar apo me pasuri të dyshimta të mos mund të blejnë më hyrjen në Europë.”
Për Delian, çështja është shumë më thelbësore se ekonomike: “Shtetësia është një kontratë e heshtur mes individit dhe shtetit. Dhe kur e kthen në mall me çmim, atëherë e ke prishur atë kontratë.”
