Konsumatorët e mediave bombardohen çdo ditë me reklama agresive, të mbështetura në dëshmi përdoruesish, për suplemente të shtrenjta që supozohet se forcojnë kujtesën, përqendrimin dhe funksionin e trurit.
Disa madje pretendojnë se ndalojnë ose ngadalësojnë zhvillimin e demencës.
Pacientët, sidomos të moshuarit, shpesh tregojnë interes për këto suplemente gjatë vizitave mjekësore.
Shumica pretendojnë se janë “kliniksht të testuara”. Megjithatë, pasi FDA-ja ushtron vetëm kontroll të kufizuar mbi këto produkte, ato nuk i nënshtrohen standardeve të njëjta të pastërtisë, sigurisë dhe efektivitetit si ilaçet e miratuara nga FDA-ja.
“Prodhuesit kanë shumë liri për t’i tregtuar si të duan,” tha Pieter Cohen, MD, drejtor i Programit të Kërkimeve për Suplementet në Cambridge Health Alliance në Somerville, Massachusetts, dhe profesor i asociuar i mjekësisë në Harvard Medical School në Boston. “Kjo nuk do të thotë se nuk janë studiuar fare, mund të ketë ndonjë studim të vogël online, p.sh. me 100 persona në një vend tjetër.”
Për këtë arsye, Cohen përgjithësisht nuk ua rekomandon pacientëve këto suplemente për shëndetin e trurit, “megjithëse unë u rekomandoj suplemente pacientëve që kanë nevojë për to për trajtimin e kushteve mjekësore,” i tha ai Medscape Medical News.
Ai theksoi se shumë përmbajnë përbërës të dyshimtë ose të palistuar. Në një studim të vitit 2021 mbi suplementet pa recetë (OTC) për përmirësimin kognitiv, Cohen dhe kolegët identifikuan barna të paaprovuara (omberacetam, aniracetam, phenibut, vinpocetine dhe picamilon), si dhe substanca të palistuara me efekte të panjohura shëndetësore. Për ato produkte që jepnin sasi të përbërësve në etiketë, 75% e deklarimeve ishin të pasakta.
Këto përmirësues të trurit pa recetë mund të përmbajnë, veçmas ose në kombinim, përbërës jo-farmaceutikë si vitamina (përfshirë vitaminën E), minerale si magnezi, acide yndyrore omega-3, shafran Indie dhe përbërës bimorë si xhinseng, Ginkgo biloba dhe ekstrakt fruti kafeje. Disa përmbajnë përforcues të supozuar të funksionit mendor më pak të njohur, si alpha-GPC (L-alpha-glycerylphosphorylcholine), huperzine A, kërpudha kineze lion’s mane, L-carnitine dhe përbërësi i mjekësisë ayurvedike Bacopa monnieri.
Disa përbërës janë më ekzotikë. Për shembull, përmirësuesi i kujtesës Prevagen përmban apoaequorin, një version laboratorik i një proteine të gjetur te kandili bioluminescent Aequorea victoria.
Në vitin 2024, Komisioni Federal i Tregtisë dhe një gjykatë federale në shtetin e Nju Jorkut urdhëruan prodhuesit e Prevagen të ndalonin pretendimet e tyre, pasi mungonte provë e besueshme.
Të gjitha suplementet për shëndetin e trurit kanë një gjë të përbashkët, vëren Jayne Zhang, MD, neurologe në Johns Hopkins School of Medicine në Baltimore, provë e pasigurt për efektivitetin e pretenduar.
“Ka disa prova modeste për përfitime tek ata që kanë mungesa ushqyese ose degjenerim mendor, por nuk ka shumë prova të forta nga studime rigoroze,” tha ajo për Medscape Medical News.
Alejandra Sánchez López, MD, profesoreshë klinike e neurologjisë dhe mjekësisë geriatrike në Mary S. Easton Center for Alzheimer’s Disease Research në Universitetin e Kalifornisë, Los Angeles, shtoi: “Provë e dobët për përfitim zakonisht vjen nga studime me kampione të vogla dhe të sponsorizuara nga vetë kompania prodhuese.”
Ashtu si Cohen, Sánchez López nuk ua rekomandon këto suplemente pacientëve të saj. “Ato sjellin efekte anësore të prekshme gastrointestinale, si nauze dhe diarre,” tha ajo.
Zhang është më e hapur ndaj pyetjeve të pacientëve plot shpresë. “Përpiqem të mos jem përçmuese. Përkundrazi, i pyes çfarë presin nga një suplement, më pas u shpjegoj çfarë dimë për to dhe flasim për sigurinë.”
Ajo i përdor këto biseda për të diskutuar mënyra të tjera për përmirësimin e funksionit kognitiv: ushqyerje të mirë, ushtrime fizike, gjumë, reduktim të alkoolit, angazhim shoqëror, si dhe terapi të provuara mjekësore që lehtësojnë kushte që dëmtojnë kujtesën si depresioni, hiperglicemia dhe hipertensioni. “Pacientët duhet ta kuptojnë se nuk ka një pilulë magjike për shëndetin e trurit,” tha ajo.
Tableta tradicionale multivitaminash, megjithatë, tregon disa premtime. Në një studim të madh të financuar nga National Institutes of Health, i kontrolluar me placebo dhe krahasime, Baker dhe kolegët zbuluan se të moshuarit që merrnin multivitamina kishin rezultate më të larta në testet e funksioneve kognitive sesa ata që nuk i merrnin. Efekte të veçanta mbi kujtesën episodike, funksionin ekzekutiv dhe kognicionin global u vunë re, me përmirësim më të madh te ata me histori të sëmundjes kardiovaskulare.
Siguria
Potenciali toksik duhet të merret gjithmonë parasysh për çdo suplement OTC të rregulluar dobët, sidomos nëse përdoret afatgjatë.
Një analizë përmbajtjeje e 12 suplementeve kognitive zbuloi se shumica kishin të paktën një përbërës të listuar që nuk u zbulua në produkt ose, anasjelltas, përmbanin përbërës të pa raportuar në etiketë. Siç u përmend, ato mund të përmbajnë barna të paaprovuara dhe potencialisht të rrezikshme.
Ndërveprimet me ilaçe janë një tjetër problem sigurie. Disa suplemente ushqimore mund të ndikojnë në farmakokinetikën e ilaçeve me recetë, duke ndryshuar përthithjen, metabolizmin ose nxjerrjen e tyre, dhe duke ulur ose rritur fuqinë e tyre.
Prandaj, klinicistët duhet t’u bëjnë thirrje pacientëve të jenë të kujdesshëm, tha Sánchez López. “Gjithmonë u kërkoj pacientëve të më tregojnë cilat suplemente marrin dhe i shqyrtoj përbërësit.”
Një qasje dietike për shëndetin kognitiv
Emma Laing, PhD, RDN, profesoreshë klinike dhe drejtoreshë e dietetikës në University of Georgia në Athinë, Georgia, vuri në dukje se një alternativë më e sigurt dhe e provuar ndaj suplementeve tregtare kognitive mund të gjendet në kuzhinë. “Ndërsa predispozita gjenetike, gjendjet mjekësore dhe mjedisi lidhen fort me shëndetin e trurit, konsumimi i një shumëllojshmërie ushqimesh të pasura me lëndë ushqyese mund të përmirësojë shëndetin kognitiv dhe të ulë rrezikun për sëmundje kronike,” i tha ajo Medscape Medical News.
Ajo shtoi se ushqimet minimale të përpunuara dhe të pasura me lëndë ushqyese mbështesin shëndetin neurologjik, ashtu si kafeja dhe çaji. Edhe një reduktim i vogël i konsumit të alkoolit mund të përmirësojë funksionin kognitiv.
Si dieta Mesdhetare ashtu edhe dieta “MIND” (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay), një hibrid i dietës Mesdhetare dhe DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), janë studiuar gjerësisht për rolin e tyre potencial në mbështetjen e funksioneve kognitive, kujtesës dhe vigjilencës.
Nootropët me potencial kognitiv janë ende në vlerësim e sipër, por derisa studimet e mëdha shkencore të vërtetojnë një efekt pozitiv të suplementeve tregtare për shëndetin e trurit, një stil jetese i shëndetshëm mund të sjellë përfitime më të sigurta për trurin.
