Nga M. E. Sarotte | Foreign Affairs
Në shkurt të këtij viti, gjatë një konference të tensionuar për shtyp në Shtëpinë e Bardhë, Presidenti amerikan Donald Trump i tha presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky: “Nuk duhet ta kishe nisur kurrë këtë luftë.” Në vend që të firmosnin një marrëveshje për mineralet kritike ukrainase, Trump e përzuri Zelenskyn nga Shtëpia e Bardhë, pezulloi ndihmën ushtarake dhe ndaloi ndarjen e inteligjencës me Kievin. Edhe pse këto u rivendosën më vonë, dëmi ishte bërë—jo vetëm për marrëdhëniet SHBA-Ukrainë, por edhe për narrativën ndërkombëtare mbi fajin për luftën.
Por Trump nuk është i vetmi që shmang përgjegjësinë ruse. Historiani britanik Jonathan Haslam, në librin e tij të fundit Hubris: The American Origins of Russia’s War Against Ukraine, pretendon se burimi i konfliktit është vetë Uashingtoni. Sipas Haslam, zgjerimi i NATO-s pas Luftës së Ftohtë dhe ndërhyrjet e SHBA në hapësirën ish-sovjetike e shtynë Rusinë drejt agresionit.
Këto ide i bashkohen atyre të analistëve si John Mearsheimer, të cilët që prej vitit 2014 fajësojnë Perëndimin për destabilizimin e Ukrainës dhe irritimin e Rusisë. Megjithatë, analiza e M. E. Sarotte e rrëzon këtë qasje si historikisht të dobët dhe politikisht të rrezikshme. Sipas saj, Haslam përzgjedh fakte sipas nevojës dhe injoron elementë kyç të të vërtetës historike—duke përfshirë dëshirën e vetë ukrainasve për të qenë pjesë e Perëndimit.
Fajësimi nuk është vetëm akademik—ka pasoja reale
Qëllimi i Kremlinit për të ndalur zgjerimin e NATO-s është bërë pjesë e justifikimeve për pushtimin. Nëse Trump e sheh Ukrainën si agresor dhe Rusinë si viktimë, një marrëveshje paqeje e mbështetur në këtë logjikë mund të minojë mbrojtjen e NATO-s dhe të legjitimojë më tej pretendimet territoriale të Moskës.
Haslam argumenton se në vitin 1990, Perëndimi i premtoi Moskës se NATO nuk do të zgjerohej në Lindje. Por burimet që citon janë të paqarta, të pasakta dhe shpesh të prodhuara nga burime të afërta me qeverinë ruse, si lista e publikuar nga Civil Society Development Foundation në vitin 2022. Në shumë raste, Haslam ngatërron kohët, vendet dhe personat që dhanë deklaratat—duke ndërtuar kështu një narrativë të paqëndrueshme.
Zgjedhjet e Ukrainës, jo thjesht veprimet e Perëndimit
Sarotte thekson se Ukraina dhe shtetet e tjera të Evropës Lindore nuk u detyruan të anëtarësohen në NATO—ato e kërkuan me ngulm këtë rrugë, për shkak të frikës nga rikthimi i hegjemonisë ruse. Në referendumet e vitit 1991, mbi 90% e ukrainasve votuan për pavarësi. Më vonë, dëshira për t’u integruar në BE dhe për të krijuar një marrëdhënie më të ngushtë me Perëndimin çoi në protesta, përplasje dhe më pas në largimin e presidentit pro-rus Viktor Janukovyč.
Haslam e nënvlerëson këtë agjenci të Ukrainës, duke injoruar ngjarje si Revolucioni i Dinjitetit dhe duke fajësuar Perëndimin për gjithçka. Por siç vëren Sarotte, një interpretim i tillë nuk arrin të shpjegojë pse Putini urdhëroi sulme mbi maternitetet apo civilët ukrainas.
E ardhmja e paqes varet nga e vërteta historike
Një paqe që ndërtohet mbi narrativat e rreme—si ajo që fajëson Ukrainën ose SHBA-në për luftën—është e destinuar të dështojë. Nëse një administratë si ajo e Trump mbështet një marrëveshje pa garanci të qarta kundër agresionit rus, atëherë do të jetë rruga e hapur për sulme të reja, destabilizim rajonal dhe dobësim të mëtejshëm të Perëndimit.
Historia e pasluftës së ftohtë është komplekse, por ka disa pika të pamohueshme: Rusia nënshkroi traktate që lejonin zgjerimin e NATO-s; Ukraina zgjodhi vetë rrugën euroatlantike; dhe Putini e përdor historinë si armë për të justifikuar agresionin. Detyra e historianëve dhe politikanëve është të mos bëhen pjesë e kësaj propagande.
Në fund të fundit, për të shmangur një paqe të rreme që do të bëhet histori para kohe, duhet një e vërtetë historike që respekton faktet, dëshmitë dhe zgjedhjet e popujve që dikur ishin nën hijen sovjetike. Ukrainasit nuk e nisën këtë luftë. Dhe nuk duhet të mbeten ata që do të paguajnë çmimin e fajit të tjetërsuar.
