Nga Maksi Çami

Që nga zgjedhjet parlamentare të 9 shkurtit, Kosova po përballet me një bllokadë serioze institucionale. Për më shumë se katër muaj pas zgjedhjeve, deputetët kanë dështuar vazhdimisht të konstituojnë legjislaturën e re të Kuvendit. Seanca konstituive ka nisur më 15 prill, por deri tani janë zhvilluar dhjetëra tentativa të pasuksesshme për zgjedhjen e kryetarit dhe pesë nënkryetarëve të Kuvendit një hap procedural i domosdoshëm për formimin e Qeverisë së re.
Situata është bërë absurde: deputetët mblidhen çdo 48 orë në sallën e Kuvendit, vetëm për t’u larguar sërish pa zgjidhur ngërçin politik. Aktualisht vendi drejtohet nga një qeveri në detyrë me kompetenca të kufizuara, ndërsa Kuvendi i ri ende nuk ekziston de facto. Ky paralizim institucional ka lënë Kosovën pa organe të reja legjislative e ekzekutive, duke shkaktuar pasiguri politike dhe penguar funksionimin normal demokratik të shtetit.
Bllokada ka në qendër pamundësinë e zgjedhjes së Kryetarit të Kuvendit. Sipas Kushtetutës, partisë fituese të zgjedhjeve i takon të propozojë kandidatin për kryeparlamentar. Lëvizja Vetëvendosje (LVV), që doli e para me rreth 42% të votave (48 deputetë nga 120) në zgjedhjet e 9 shkurtit ka nominuar për këtë post Albulena Haxhiun. Mirëpo, kandidatura e saj nuk ka siguruar dot mbështetjen e 61 deputetëve të nevojshëm në votimin e hapur në seancë plenare. Vetëvendosje këmbëngul se Haxhiu është personi i duhur për të udhëhequr Kuvendin, duke e parë atë si kuadër besnik dhe të përkushtuar ndaj agjendës së tyre reformuese.
Në anën tjetër, blloku i partive opozitare, Partia Demokratike e Kosovës (PDK), Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK), Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK), si dhe Lista Serbe, e konsideron Haxhiun një figurë përçarëse. Ata kanë refuzuar ta mbështesin atë, madje po bojkotojnë edhe procedurën e votimit të fshehtë që do të pasonte dështimin e votimit të hapur. Ngërçi është rënduar edhe nga një konflikt procedural-juridik. Vetëvendosje ka sugjeruar kalimin nga votimi i hapur në votim të fshehtë por partitë opozitare të përmendura e kanë kundërshtuar këtë manovër, duke e çuar çështjen në Gjykatën Kushtetuese.
Cilat janë arsyet e këtij refuzimi unanim nga opozita? Së pari, liderët e PDK, LDK, AAK pretendojnë se Albin Kurti ka tradhtuar parimet ideologjike dhe premtimet elektorale mbi të cilat ndërtoi fushatën e tij. Kurti erdhi në pushtet si një politikan me sfond të majtë radikal (ideologji neomarksiste) dhe me premtime të mëdha për ndryshime strukturore, luftë kundër korrupsionit, zhvillim ekonomik të drejtë, mirëqenie sociale etj. Mirëpo, pas gati katër vitesh qeverisje, rezultatet konkrete mungojnë. Shumë zotime kyçe kanë mbetur vetëm në letër, siç vë në dukje opozita. Janë përmendur raste kur Qeveria Kurti nuk realizoi projekte të premtuara si krijimi i Bankës Zhvillimore dhe Fondit Sovran, ndërtimi i mijëra banesave për të rinjtë, ulja e taksave mbi produktet bazë, rritja e mirëqenies së qytetarëve apo “asnjë cent për rrymën në veri”, etj.
Së dyti, marrëdhëniet mes Kurtit dhe opozitës janë përkeqësuar nga gjuha konfrontuese dhe arroganca e shfaqur publikisht. Albin Kurti në shumë raste ka përdorur tone përçmuese ndaj liderëve të tjerë, duke i paraqitur ata si pjesë e “regjimit të vjetër” të korruptuar. Kulmi i kësaj retorike u pa natën e shpalljes së fitores së zgjedhjeve të fundit, kur Kurti iu referua kundërshtarëve të vet politikë si “hajvanë”. Gjatë atij fjalimi festiv para simpatizantëve, ai deklaroi se “ka kaluar koha e hajvanëve” duke nënkuptuar se opozita, sipas tij, ishte tërësisht e paaftë dhe e zhytur në marrëveshje të errëta. Ky lloj diskursi denigrues ka lënë shenja të thella mosbesimi dhe mosrespekti. Lideri i LDK-së, Lumir Abdixhiku, madje refuzoi ftesën e Kurtit për takim konsultativ pas zgjedhjeve, duke përmendur pikërisht gjuhën fyese të përdorur kundër LDK-së dhe opozitës.
Me Kuvendin jashtë loje, një sërë vendimesh jetike nuk po merren dot. Mbi të gjitha, rrezikohen financimet ndërkombëtare për Kosovën, të cilat kërkojnë domosdoshmërisht ratifikim apo miratim nga parlamenti. Ministri në detyrë i Financave, Hekuran Murati, ka paralajmëruar se Kosova mund të humbasë 90 milionë euro financim nga Banka Botërore, një kredi jashtëzakonisht e favorshme me 0% interes, e cila ishte akorduar që në maj 2024.
Por humbjet financiare nuk mbarojnë me kaq. Për shkak të mosfunksionimit të institucioneve dhe, siç thotë opozita, për shkak të gabimeve të Qeverisë Kurti gjatë mandatit të saj, janë bllokuar qindra miliona euro të ndihmave nga Bashkimi Evropian.
Në përballje me këtë krizë të thellë, janë hedhur disa ide dhe iniciativa për zgjidhje, por konsensusi politik mbetet i largët. Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK), e cila doli forcë e tretë në zgjedhje me 20 deputetë ka propozuar një plan prej 15 pikash për krijimin e një qeverie uniteti kombëtar. Sipas kësaj ideje, të gjitha partitë kryesore (përfshirë Vetëvendosjen, PDK, LDK, AAK dhe minoritetet) do të linin mënjanë mosmarrëveshjet dhe do të formonin së bashku një ekzekutiv gjithëpërfshirës, me një program emergjent për daljen nga kriza. Kjo do të shmangte përjashtimin e cilitdo subjekt dhe do t’i jepte vendit institucione funksionale pa vonesa të mëtejshme. Mirëpo, propozimi i LDK-së u prit ftohtë. Vetëvendosje e refuzoi idenë e qeverisë gjithëpërfshirëse, duke mos qenë e gatshme të ndajë pushtetin me kundërshtarët që e akuzojnë rëndë. Nga ana tjetër, PDK dhe AAK deklaruan se preferojnë një zgjidhje alternative: formimin e qeverisë mes partive opozitare të mandatit të kaluar, pra duke e lënë Vetëvendosjen jashtë. Kjo nënkupton një koalicion të mundshëm PDK-LDK-AAK i cili do të kishte për synim largimin e Albin Kurtit nga ekzekutivi. Ky skenar në fakt reflekton polarizimin aktual: partitë tradicionale janë bashkuar rreth qëndrimit “Kundër Kurtit”, duke e parë atë si pengesën kryesore për stabilitetin, ndërsa Kurti refuzon të dorëzohet politikisht apo të ndryshojë qasjen e tij.
Refuzimi i partive të tjera për të bashkëqeverisur me Albin Kurtin, i ushqyer nga zhgënjimi ndaj stilit të tij qeverisës dhe qëndrimit përjashtues, ka sjellë një bllokadë totale. Kjo situatë po dëmton interesin e qytetarëve të Kosovës: reformat stagnuan, fondet e huaja po humbin, ekonomia dhe administrata publike po operojnë në autopilot, dhe kredibiliteti i Kosovës po vihet në pikëpyetje.
Për t’u dalë përpara këtyre pasojave, kërkohet lidership vizionar dhe kompromis. Të gjithë aktorët politikë duhet të reflektojnë mbi përgjegjësinë e tyre në këtë krizë. Vetëvendosje mund të duhet të rishqyrtojë qasjen e vet ndoshta të mendojë për një kandidat tjetër konsensual për kryetar Kuvendi ose të sigurojë ura komunikimi me opozitën duke ulur tonet përçarëse. Nga ana tjetër, opozita duhet të peshojë pasojat e vazhdimit të bllokadës dhe të tregojë gatishmëri për zgjidhje institucionale, qoftë kjo edhe përmes një kompromisi të përkohshëm. Në fund të fundit, asnjë palë s’duhet ta mbajë peng shtetin për interesa partiake. Vonesa 35-herëshe në konstituimin e Kuvendit është e pashembullt dhe nuk guxon të kthehet në normalitet të ri. Nëse një mirëkuptim i tillë nuk arrihet shpejt, rreziku është që Kosova të humbasë jo vetëm mundësitë financiare e zhvillimore të momentit, por edhe besimin e popullit tek vetë sistemi demokratik.